Samenwerking - de garantie op succes (28-01-2011)
door Natalja Vinogradova, hoofd groepsleiding van school-internaat 12 te Kiev en Natalja Demtsjoek, leerkracht Oekraïense taal en literatuur
Werken met kinderen met speciale behoeften:
l training voor de medewerkers van het internaat
l realisatie van het programma “Socialisatie van weeskinderen in verticale groepen”
l per vaardigheid vaststellen van de mogelijkheden van de individuele pupil.
De pedagogisch medewerkers van het school-internaat voor kinderen met speciale behoeften, wilden op zoek te gaan naar nieuwe ideeën die konden leiden tot een andere manier van opvoeden, een betere beroepsoriëntatie en een meer gerichte voorbereiding van de kinderen op een zelfstandig leven. Er werd, met ondersteuning van de Stichting Oekraïne-Kiev-Utrecht (Nederland), een bezoek georganiseerd naar de jeugdzorginstelling Kompaan. We maakten er kennis met de instelling en de werkwijze en methodieken die hier gebruikt worden bij het werken met kinderen met speciale behoeften. Dit bezoek was de aanzet tot een verandering in de manier van werken op het school-internaat. In het voorjaar van 2004 werd, met steun van OeKU, een ruimte gerealiseerd waar kinderen hun familieleden en vrienden kunnen ontmoeten. Het doel van de ontmoetingsruimte was om het contact tussen het kind en zijn familie te verbeteren en het dichter bij elkaar brengen van ouders en kinderen. De kinderen gaan immers, nadat ze het internaat verlaten hebben, meestal weer terug naar hun familie en weten niet hoe ze een band met hun ouders en familieleden kunnen opbouwen en zijn hier bang voor.
Dit was het begin van een experimentele periode, waarin elementen van het competentiemodel geïntroduceerd werden. Er werd meer aandacht besteed aan het individueel werken met kinderen én met hun ouders. Zo werd in een van de groepen het zogenaamde “Boek over mijzelf” ingevoerd, waarin het kind over zijn of haar leven kan schrijven, belangrijke foto's in kan plakken en op deze manier meer te weten kan komen over zijn of haar familie. Dit bleek voor de kinderen erg belangrijk.
In de periode 2005-2008 zette de jeugdzorginstelling Kompaan samen met de medewerkers van het schoolinternaat een programma op dat bestond uit praktische trainingen in Oekraïne en Nederland.
De belangrijkste thema's tijdens de trainingen waren:
· werken met gezinnen
· werken met kinderen in groepen
· de theorie achter het competentiemodel
· werken met schoolverlaters
· toepassen van het competentiemodel op het school-internaat.
Wat hebben we bereikt:
· we hebben een profiel opgesteld van de medewerker en zijn/ haar attitude t.o.v. het werk
· kinderen denken mee in het programma van het school-internaat
· de sociale competentie van de kinderen is toegenomen
· inzicht in leiderschap en samenwerking in groepen. De cultuur en structuur van relaties binnen een groep werden duidelijk.
Na de opgedane praktijkervaringen gegeneraliseerd en gesystematiseerd te hebben en het meest geschikte model van de buitenlandse opvoedkundige systemen (van de jeugdzorginstelling Kompaan te Tilburg en van school nr. 8 voor speciale opvoeding in Moskou) aangepast te hebben aan de situatie in het internaat, hebben de medewerkers van school-internaat nr. 12 in 2006 een nieuw systeem van opvoedkundig werken ingevoerd, gebaseerd op het programma “Socialisatie van weeskinderen in verticale groepen” dat als doel had:
· ieder kind ervaring laten opdoen met gezinsrelaties;
· stimuleren van positieve sociale interacties;
· realisatie van prettige leefomstandigheden (eigen ruimte voor elk kind), om een veelzijdige individuele en persoonlijke ontwikkeling van de leerlingen te bevorderen;
· morele en esthetische vorming van de leerlingen en het aanleren van een gezonde leefstijl;
· het aanleren van normen en regels zoals die in een gezinssituatie en bij sociale interacties gelden;
· het realiseren van gunstige voorwaarden voor de sociaal-psychologische ontwikkeling van de kinderen en jongeren die uit een onveilige en weinig positieve omgeving afkomstig zijn.
In het kader van dit programma is in alle groepen vanaf 2007 een nieuwe werkwijze ingevoerd – alle kinderen kregen een kaart waarop hun vaardigheden en vorderingen worden opgetekend (een element uit het competentiemodel). Deze manier van werken is aangepast en uitgewerkt in 'het gezin in beweging' (door de leerkrachten N.S. Vinogradova, N.N. Demtsjoek en O.A. Savtsjoek) en leidde tot positieve resultaten.
Doel van het gebruik van deze persoonlijke kaart is
· het niveau van alledaagse praktische vaardigheden van de kinderen en hun mogelijkheden te bepalen.
· hun houding tav school en werk te bepalen.
· inzicht te krijgen in hoeverre de individuele kinderen in staat zijn een zelfstandig leven op te bouwen en in hun sociaal aanpassingsvermogen enz.
Dit overzicht van vaardigheden en vorderingen wees de leerkrachten op de 'gaten' in de ontwikkeling van de kinderen in de verschillende onderdelen. In de groep wedijverden de leerlingen met elkaar voor betere punten en de groepen wedijverden onderling met elkaar. Dit overzicht maakte aan het eind van het schooljaar de vorderingen van de kinderen zichtbaar in de verschillende onderdelen, hoe klein deze soms ook waren.
De vorderingen van de kinderen worden onderverdeeld in drie blokken :
1. Normatieve blok
Gekeken wordt hierbij naar:
· persoonlijke verzorging (tanden poetsen, handen wassen, nagels knippen, schoonmaken van oren, douchen, haren kammen, er netjes uitzien enz.)
· zorg voor de eigen gezondheid (verplichte ochtend ritueel, afwezigheid van ongezonde gewoonten, veilig gedrag, het hebben van een gezonde manier van leven).
· het vervullen van gezinstaken (tijdig en goed uitvoeren van zowel vaste taken als aanvullende eenmalige verzoeken van de groepsopvoeders)
· het schoon en gezellig houden van de kamers (gedurende de dag schoon en netjes houden, het mooier maken van de kamer door leuke voorwerpen, wat bijdraagt aan de gezelligheid en de gezinssfeer).
2. School blok
Bij het invullen van dit blok speelt de dagelijkse rapportage over de kinderen de belangrijkste rol, de leerkrachten dienen zowel de positieve als de negatieve waarderingen en waarnemingen te rapporteren. Het schoolblok kent de volgende onderdelen:
· de betrokkenheid tijdens de lessen, de houding tegenover het schoolwerk
· het niveau van de schoolprestaties en discipline.
· te laat komen bij de les, het niet verschijnen op de les zonder geldige reden (voor het te laat komen zonder geldige reden gaat er per les een punt af, bij het helemaal niet naar de les komen 5 punten)
3. Creatieve blok
Dit blok kent de volgende onderdelen:
· actieve deelname aan het leven in de groep, dit wordt bepaald aan de hand van de betrokkenheid en de inzet van het kind bij de verschillende activiteiten in de groep.
· deelname aan activiteiten van subgroepjes (er wordt 5 punten afgetrokken wanneer de leerling niet deelneemt aan deze activiteiten of zonder geldige reden verstek laat gaan).
· deelname aan algemene schoolactiviteiten, activiteiten die in de wijk of de stad worden georganiseerd (dit verhoogt het aanzien van de school in de wijk en de stad).
De vorderingen van de kinderen worden dagelijks opgetekend in het bijzijn van de kinderen (meestal tijdens het 'gezinsuur') op een schaal van een tot vijf.
De punten van het individuele kind worden bij elkaar opgeteld en aan het van de week leidt dit tot een puntentotaal per kind. Om wekelijks de punten te bepalen die de groep als geheel heeft gehaald wordt het totaal aantal punten van de kinderen gedeeld door het aantal kinderen in de groep.
Aan het eind van iedere maand worden de punten die door de kinderen en de groepen behaald zijn op een hiervoor bestemd bord opgeschreven.
De school heeft als taak positief sociaal gedrag te ontwikkelen
Het artikel is verschenen in het tijdschrift: “Direktor sjkoly” (De schooldirecteur) nr.4 (580), januari 2010, in de afdeling 'correctieve pedagogiek'.
Vertaling: Annette Cramer
